जगात भारतासारखे फक्त ८ टक्के देश पूर्ण लोकशाहीवादी !

२१ वे शतक १ जानेवारी २००१ रोजी सुरू झाले आणि ३१ डिसेंबर २१०० रोजी संपेल. हे तिसऱ्या सहस्राब्दीचे पहिले शतक आहे. त्यातील २५ व्या वर्षात सारे जग काही दिवसांनी पदार्पण करेल. गेल्या २४ वर्षांमध्ये जगभर कोणकोणत्या घडामोडी झाल्या, त्यांचा मानवी जीवनावर काय परिणाम झाला याचा आढावा घेणे आवश्यक ठरते‌.

२००१ मधील ११ सप्टेंबरच्या अमेरिकेवरच्या हल्ल्यानंतर दहशतवादाची मोठी चिंता निर्माण झाली. या चिंतेसह जागतिक अर्थव्यवस्थेचा उदय आणि तिसऱ्या जगातील उपभोगवादाने शतकाच्या सुरूवातीस आपले अस्तित्व दाखवून दिले.

अफगाणिस्तानमधील नाटो हस्तक्षेप आणि २००० च्या दशकाच्या सुरुवातीस इराकमध्ये युनायटेड स्टेट्स -नेतृत्वाखालील ‘युनो’चा हस्तक्षेप , तसेच अरब राष्ट्रांमध्ये अनेक राजवटीचा पाडाव झाला. त्याचे अरब जगतात संमिश्र परिणाम दिसून आले , परिणामी अनेक गृहयुद्धे आणि राजकीय अस्थिरता आली.

युक्रेनवरील रशियन आक्रमण आणि इस्रायल – हमास युद्ध यांसारख्या संघर्षांप्रमाणे २०२० च्या दशकात जगभरातील युद्धांमध्ये वाढ झाली. युनायटेड स्टेट्स ही एकमेव जागतिक महासत्ता राहिली आहे , तर चीन आता एक उदयोन्मुख महासत्ता मानली जात आहे. जगात भारत ही लोकशाहीची जननी आहे. २०२२ मध्ये, जगाच्या लोकसंख्येपैकी ४५ टक्के लोक कोणत्या तरी प्रकारच्या लोकशाही मध्ये राहत होते. भारतासारखे फक्त ८ टक्के देश पूर्ण लोकशाही मध्ये राहत होते. २०५० पर्यंत जगातील दोन तृतीयांश लोकसंख्येचे शहरीकरण होईल असा संयुक्त राष्ट्रसंघाचा अंदाज आहे.

जागतिक अर्थव्यवस्था २००० मध्ये ४२ ट्रिलियन वरून २०२२ मध्ये १०१ ट्रिलियन पर्यंत उच्च दराने विस्तारली आणि अनेक अर्थव्यवस्था मोठ्या स्तरावर वाढल्या तरी, काही हळूहळू आकुंचन पावल्या. जागतिक तापमानवाढ आणि समुद्राच्या वाढत्या पातळीच्या परिणामांमुळे पर्यावरणीय संकटे वाढली. २००७ ते २०१४ दरम्यान आठ बेटे गायब झाली.

जागतिक स्तरावर, जानेवारी २०२० ते मे २०२३ पर्यंत, कोविड-१९ साथीचा रोग जगभरात झपाट्याने पसरू लागला, ज्यामुळे ७ दशलक्षाहून अधिक मृत्यूची नोंद झाली. त्याच वेळी, गंभीर जागतिक आर्थिक व्यत्यय आला.

२०१० च्या सुरुवातीपासून जगभरातील स्मार्टफोन्स सारख्या इंटरनेट-प्रवेशयोग्य मोबाइल उपकरणांच्या अचानक प्रसारामुळे जगभर स्मार्ट फोनचा प्रचंड वापर सुरू झाला. जगातील दोन तृतीयांश लोकसंख्येने २०२३ पर्यंत इंटरनेटवर प्रवेश मिळवला. २१ व्या शतकाच्या सुरुवातीला दूरसंचार २० व्या शतकाच्या उत्तरार्धात होते त्यापेक्षा जास्त प्रगत आणि सार्वत्रिक झाले. १९९० च्या उत्तरार्धात जगाच्या लोकसंख्येपैकी फक्त काही टक्के लोक इंटरनेट वापरकर्ते आणि सेल्युलर फोन मालक होते; २०२३ पर्यंत, जगातील ६७ टक्के लोकसंख्या ऑनलाइन आहे. १० आणि त्याहून अधिक वयाच्या सर्व लोकांपैकी ७८ टक्के लोकांकडे मोबाईल फोन आहे.

अमेरिकन कंपन्या, विद्यापीठे आणि संशोधन प्रयोगशाळा यांनी या क्षेत्रात अग्रगण्य प्रगती केल्यामुळे कृत्रिम बुद्धिमत्तेच्या जटिलतेमध्ये लक्षणीय सुधारणा झाल्या आहेत. ChatGPT आणि DALL-E सारख्या जनरेटिव्ह AI- आधारित ऍप्लिकेशन्सने अब्जावधी वापरकर्ते जमा केले आहेत आणि वापरकर्त्यांना मानवी कामाच्या अत्याधुनिकतेशी तुलना करता जटिल मजकूर, प्रतिमा, कला आणि व्हिडिओ त्वरित तयार करण्याची परवानगी दिली आहे.

जेम्स वेब स्पेस टेलीस्कोप, लुनार गेटवे आणि आर्टेमिस प्रोग्रामसह अवकाश संशोधनात प्रामुख्याने युनायटेड स्टेट्सचे वर्चस्व असताना , २०२० च्या दशकात बाह्य अवकाशातील संशोधनाला मोठ्या प्रमाणात गती मिळाली.

चित्रपट आणि संगीत यांसारख्या मनोरंजन माध्यमांसाठी डिजिटल फॉरमॅटची वाढती लोकप्रियता आणि इंटरनेट आणि पीअर-टू-पीअर नेटवर्क्सद्वारे कॉपी करणे आणि वितरण करणे सोपे यामुळेमीडिया उद्योगात कॉपीराइट उल्लंघन (चाचेगिरी) बद्दल चिंता वाढली आहे. कॉपीराइटचे संरक्षण , ट्रेडमार्क आणि पेटंट अधिकार विरुद्ध वाजवी वापर आणि सार्वजनिक डोमेन यांच्यातील योग्य सीमांबद्दल बरेच वादविवाद सुरू आहेत, जिथे काही लोक असा युक्तिवाद करतात की असे कायदे बौद्धिक संपदा मालकांकडे आणि सामान्य लोकांच्या हितापासून दूर गेले आहेत.

▪️ समलिंगी जोडप्यांसाठी विवाह खुला..

समलैंगिकतेसाठी मृत्युदंड, महिला हक्क , LGBT अधिकार , वांशिक समानता , अल्पसंख्याक हक्क , आणि अपंग आणि न्यूरोडेव्हलपमेंटल अपंग (उदा. ऑटिझम ) असलेल्या व्यक्तींचे हक्क यासह नागरी आणि राजकीय अधिकारांवर अजूनही काम सुरू आहे. भारत , चीन आणि सौदी अरेबियासह अनेक देशांमध्ये महिलांना त्यांचे हक्क कळू शकले नाहीत किंवा त्यांना पूर्णपणे नाकारले गेले आहे.‌महिलांवरील लैंगिक हिंसाचार ही अजूनही एक मोठी समस्या आहे. लिंग-निवड गर्भपातामुळे १९९० पासून जगभरात जन्मणाऱ्या स्त्रियांची संख्या कमी झाली आहे. मुख्यतः चीन , भारत , पाकिस्तान , व्हिएतनाम , दक्षिण कोरिया आणि इतर देशांमध्ये मुलाच्या पसंतीमुळे मुलींना जन्म नाकारण्यात आला. त्यात आता भारतासारख्या देशाने कायदे करुन स्त्री भ्रूणहत्या रोखण्यासाठी पाऊले उचलली हे अभिनंदनीय आहे.

अनेक देशांमध्ये समलैंगिकतेबद्दलचा दृष्टिकोन अधिक सहिष्णू झाला आहे. शतकाच्या पहिल्या दोन दशकांत समलिंगी विवाहाला अनेक अधिकार क्षेत्रांमध्ये कायदेशीर मान्यता देण्यात आली होती, परंतु इतर ठिकाणी घटना दुरुस्तीने अवैध ठरवण्यात आली होती. दरम्यान, युगांडा आणि रशियासारख्या काही देशांनी कोणत्याही प्रकारच्या समलैंगिक वर्तन किंवा अभिव्यक्तीविरुद्ध त्यांचे कायदे कठोर केले आहेत.

▪️ या नवीन वर्षात संकल्प अंमलात आणा ..

या झाल्या गेल्या २४ वर्षांमधील राष्ट्रीय आंतरराष्ट्रीय समस्या प्रश्न आणि नवीन विचार किंवा प्रगत विज्ञान. मात्र हे जग सुरुवातीपासून असेच संघर्षशील आणि समस्या ग्रस्त तसेच सुधारणावादी सुध्दा आहे. ते कधीही शांत आणि आनंदी नव्हते. मात्र ते नेहमी संकटग्रस्त होते असेही नाही. भोवतालच्या या अशा परिस्थितीशी जुळवून घ्यायचे असेल व्यक्ती,समूहांनी २०२५ या नववर्षात काही संकल्प केला तर जीवन वाटते तितके समस्याग्रस्त वाटू शकणार नाही.

नवीन वर्ष प्रत्येक व्यक्तीच्या जीवनात नवीन आनंद, नवीन आशा आणि नवीन स्वप्न घेऊन येते. अपेक्षांचा हा काफिला दरवर्षी बांधला जातो आणि कोसळतो. ही अशी वेळ असते जेव्हा प्रत्येक व्यक्ती आपल्या भूतकाळातील चुकांमधून शिकून नवीन वर्षात यश मिळवण्यासाठी स्वतःसाठी काही वेगळे नवीन वर्षाचे संकल्प करण्याचा प्रयत्न करत असते. येत्या नवीन वर्षात तुम्हाला कधीही निराशेचा सामना करावा लागू नये अशी तुमची इच्छा असेल, तर या नवीन वर्ष संकल्प कल्पना तुम्हाला मदत करू शकतात.

▪️डिजिटल डिटॉक्स : या वर्षासाठी एक संकल्प म्हणून, स्वतःला वचन द्या की तुम्ही दिवसातील काही तास तुमच्या स्मार्टफोनपासून दूर राहाल. दिवसभरातील सर्व महत्त्वाची कामे पूर्ण केल्यानंतर पुस्तकांना आणि आपल्या छंदासाठी थोडा वेळ द्या. फोनच्या अतिवापरामुळे मानसिक थकवा आणि अनेक आजार होऊ शकतात.

▪️ बचत: या वर्षी अनावश्यक खर्च टाळा आणि तुमचे उत्पन्न आणि खर्च यांचा हिशेब ठेवण्याचा प्रयत्न करा. जर तुम्हाला बचत करण्याची सवय नसेल, तर या नवीन वर्षात याला प्राधान्य द्या आणि दर महिन्याला तुमच्या उत्पन्नाचा काही भाग बचतीसाठी बाजूला ठेवा.

▪️ प्रवास: घर ते ऑफिस आणि ऑफिस ते घर असा तुमचा दिनक्रम बदलून या वर्षी नवीन ठिकाणे एक्सप्लोर करण्याचा नियम बनवा.वेगवेगळ्या ठिकाणी प्रवास केल्याने तुमचा मूड तर चांगला राहतोच शिवाय नवीन संस्कृती आणि परंपरांची माहितीही मिळते.

▪️ सकारात्मक राहा : नवीन वर्षात नकारात्मक विचार बाजूला ठेवा आणि स्वतःला सकारात्मक ठेवण्याचा प्रयत्न करा. तसेच प्रत्येक परिस्थिती किंवा कल्पनेचा सकारात्मक पैलू पाहण्याचा प्रयत्न करा. जेव्हा जेव्हा नकारात्मक विचार येतात तेव्हा स्वतःला व्यस्त ठेवण्याचा प्रयत्न करा.

▪️ योग करण्याचा संकल्प करा : तुमच्या दिवसाची सुरुवात योग आणि ध्यानाने करण्याचा संकल्प करा. सकाळी लवकर योग आणि ध्यान केल्याने शरीर दिवसभर उत्साही राहते आणि मानसिक आरोग्यही चांगले राहते.

▪️ कुटुंबासमवेत वेळ घालवा : आजच्या व्यस्त जीवनात माणसाला कुटुंबासोबत घालवायला पुरेसा वेळ मिळत नाही.त्यामुळे लोकांमध्ये अंतर येऊ लागते. अशा परिस्थितीत या वर्षी करिअरसोबत कुटुंबालाही सोबत घ्या. असे केल्याने केवळ तुमचे कुटुंब आणि मित्रच नव्हे तर तुम्ही स्वतःही आनंदी व्हाल. लक्षात ठेवा की आनंदी मनच यशाचा पाया रचू शकते.

स्वत:साठी वेळ काढा: या वर्षी कुटुंब, ऑफिस आणि मुलांसाठी थोडा वेळ काढण्याचा प्रयत्न करा. या काळात स्वतःला सुधारण्याच्या मार्गांचा विचार करा. चित्रकला, नृत्य, गाणे, बागकाम यासारखे तुमचे छंद तुम्ही विसरला असाल तर या वर्षी त्यांना पुन्हा एकदा आठवण्याचा प्रयत्न करा आणि त्यांना पुन्हा जिवंत करा. तुमचा हा प्रयत्न तुमचे मन आनंदाने आणि समाधानाने भरेल.