६ वर्षांनंतर लिपुलेख खिंडीतून भारत-तिबेट पारंपरिक व्यापार पुनरुज्जीवित; पहिल्या पथकाचे तिबेटमध्ये आगमन!

धारचूला / उत्तराखंड : उत्तराखंडमधील ऐतिहासिक लिपुलेख खिंडीतून तब्बल ६ वर्षांनंतर भारत-तिबेट पारंपरिक व्यापार शनिवारी अखेर पुन्हा सुरू झाला आहे. या ऐतिहासिक पहिल्या पथकात १६ भारतीय व्यापारी आणि ४ मदतनीस अशा एकूण २० लोकांचे पथक तिबेटमधील तकलाकोट मंडीत पोहोचले आहे. कोरोना महामारी आणि भारत-चीन संबंधांमधील कटुतेमुळे २०२० पासून दोन्ही देशांमधील हा पारंपरिक व्यापार पूर्णपणे बंद पडला होता.

इतिहासात पहिल्यांदाच ‘सामानाशिवाय’ प्रवेश

या व्यापार पुनरुज्जीवनामध्ये एक अत्यंत विशेष आणि वेगळी बाब समोर आली ती म्हणजे, इतिहासात पहिल्यांदाच भारतीय व्यापारी कोणत्याही व्यापारी सामानाशिवाय चीनच्या हद्दीत गेले आहेत. सीमेवर चिनी प्रशासनाने कसून कागदपत्रांची तपासणी केल्यानंतर त्यांना प्रवेश दिला. विशेष म्हणजे, व्यापाऱ्यांचा सर्व माल अजूनही पिथौरागढमधील ‘गुंजी’ येथेच सुरक्षित ठेवण्यात आला आहे. २०१९ पासून भारतीय व्यापाऱ्यांचा कोट्यवधी रुपयांचा माल तकलाकोटमध्ये अजूनही अडकून पडलेला आहे.

यावर्षी जून महिन्यातच व्यापार सुरू होणे अपेक्षित होते, परंतु चीनकडून सतत बदलणाऱ्या नियमांमुळे आणि विविध औपचारिकतांमुळे ही प्रक्रिया लांबणीवर पडली. ८ जुलै रोजी व्यापारी आपला माल घेऊन गुंजीपर्यंत पोहोचले होते आणि त्यांना ट्रेड पासही मिळाले होते. मात्र, चीनच्या पुरांग काउंटी प्रशासनाने व्यवस्था अपुरी असल्याचे कारण देत ऐनवेळी त्यांची एंट्री थांबवली होती, ज्यामुळे व्यापाऱ्यांना सामान तिथेच सोडून धारचूला येथे परत यावे लागले होते.

केवळ जुन्याच व्यापाऱ्यांना परवानगी आणि अटी

सीमावर्ती भागातील व्यापाऱ्यांमध्ये हा व्यापार पुन्हा सुरू झाल्याबद्दल मोठा उत्साह होता. प्रशासनाने सुरुवातीला १३४ व्यापारी आणि त्यांच्या सहायकांसाठी ट्रेड पास जारी केले होते. मात्र, चीनकडून नवीन आदेश जारी करत सध्या केवळ २० लोकांनाच तकलाकोटला जाण्याची परवानगी देण्यात आली. चिनी प्रशासनाने स्पष्ट केले आहे की, पहिल्या टप्प्यात केवळ त्याच व्यापाऱ्यांना प्रवेश दिला जाईल, जे २०१९ मध्ये तकलाकोटला गेले होते आणि ज्यांचा माल अजूनही तिथे अडकला आहे.

धारचूलाचे एसडीएम आणि व्यापार अधिकारी आशिष जोशी यांनी माहिती दिली की, १ ऑगस्ट रोजी सकाळी १०:१५ वाजता लिपुलेख खिंडीतून भारत-चीन पारंपरिक व्यापाराची अधिकृत सुरुवात झाली. पहिल्या पथकातील २० जण तकलाकोट मंडीत पोहोचले असून तिथे त्यांचे व्यावसायिक उपक्रम सुरू झाले आहेत. पुढील तुकड्यांना पाठवण्यासाठी चिनी प्रशासनाशी ईमेलद्वारे सातत्याने पत्रव्यवहार सुरू आहे.

पुढील वाटचाल

व्यापाऱ्यांचा गूळ, खडीसाखर, भांडी आणि इतर व्यापारोपयोगी माल सध्या गुंजीमध्येच ठेवण्यात आला आहे. तकलाकोटमध्ये व्यवस्था पूर्ण झाल्यानंतर हे व्यापारी पुन्हा सामान घेऊन तिथे जातील, असे सांगण्यात येत आहे. जर परिस्थिती अशीच सामान्य राहिली, तर आगामी काही दिवसांत २०-२० व्यापाऱ्यांच्या इतर तुकड्याही चीनच्या हद्दीत रवाना केल्या जातील, अशी शक्यता वर्तवली जात आहे.