२०१३ च्या भीषण आपत्तीतून प्रशासन काही शिकणार की नाही? केदारनाथमधील गर्दीने धोक्याची घंटा वाजवली!
केदारनाथ (उत्तराखंड) : “भोलेनाथा”च्या दर्शनाची आस घेऊन देशभरातून आलेल्या लाखो भाविकांचे हाल आता थेट हिमालयाच्या दऱ्याखोऱ्यांमध्ये पाहायला मिळत आहेत. चालू वर्ष २०२६ च्या चारधाम यात्रेदरम्यान केदारनाथ पायी मार्गावर अभूतपूर्व आणि अनियंत्रित गर्दी झाली असून, यामुळे गौरीकुंड ते केदारनाथ या संपूर्ण मार्गावर किलोमीटर लांब मानवी वाहतूक कोंडी (Traffic Jam) निर्माण झाली आहे. या भीषण आणि डोळे उघडणाऱ्या परिस्थितीचा एक व्हिडिओ सध्या समोर आला असून, यामुळे उत्तराखंड प्रशासनाच्या दाव्यांची आणि नियोजनाची लक्तरे वेशीवर टांगली गेली आहेत.
मिळालेल्या माहितीनुसार, सध्या केदारनाथमध्ये कडाक्याची थंडी आणि अधूनमधून कोसळणारा पाऊस यामुळे वातावरण अत्यंत गंभीर बनले आहे. निसरड्या झालेल्या अरुंद डोंगराळ रस्त्यांवर हजारो भाविक एकाच जागी तासनतास अडकून पडले आहेत. यामध्ये लहान मुले, वृद्ध आणि महिलांचा समावेश आहे. अति उंचावरील ऑक्सिजनची कमतरता आणि हायपोथर्मियाचा धोका असताना, जमिनीवर गर्दी नियंत्रित करण्यासाठी किंवा भाविकांना धीर देण्यासाठी स्थानिक प्रशासन, पोलीस अथवा आपत्ती व्यवस्थापनाचा एकही कर्मचारी उपस्थित नसल्याचे व्हिडिओतून स्पष्ट होत आहे.
‘व्हीआयपी संस्कृती’ की नियोजनाचा अभाव?
प्रशासनाने दैनिक दर्शनासाठी भाविकांची संख्या मर्यादित केल्याचा दावा केला असला, तरी प्रत्यक्ष ग्राउंडवर हा दावा फोल ठरला आहे. सामान्य भाविक तासनतास एकाच जागेवर थिजून उभे असताना, दुसरीकडे अवाजवी नफा कमावण्यासाठी मार्गावर सोडलेले घोडे आणि खेचर यामुळे पादचाऱ्यांना चालणेही अशक्य झाले आहे. “प्रशासन केवळ व्हीआयपी लोकांच्या सरबराईत व्यस्त आहे का आणि सामान्य जनतेला केवळ मरणाच्या दारात सोडून दिले आहे का?” असा संतप्त सवाल आता भाविकांमधून उपस्थित केला जात आहे.
निसर्गाच्या क्षमतेकडे (Carrying Capacity) अक्षम्य दुर्लक्ष
पर्यावरण तज्ज्ञांनी वारंवार इशारा देऊनही, हिमालयाच्या या इको-सेन्सिटिव्ह (Eco-sensitive) झोनमध्ये क्षमतेपेक्षा जास्त लोकांना सोडले जात आहे. नुकत्याच मे महिन्याच्या मध्यात सोनप्रयाग आणि गौरीकुंड दरम्यान झालेल्या मोठ्या दरड कोसळण्याच्या (Landslide) घटनेनंतर १०,००० हून अधिक भाविकांना सुरक्षित स्थळी हलवावे लागले होते. या घटनेनंतरही प्रशासन ढिम्म आहे. जर अशा कोंडीच्या वेळी एखादी दुर्घटना घडली किंवा चेंगराचेंगरी झाली, तर २०१३ च्या केदारनाथ महाआपत्तीची पुनरावृत्ती होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे.
उत्तराखंड सरकारने तात्काळ कागदी नियोजनातून बाहेर पडून जमिनीवर ठोस ‘क्राउड मॅनेजमेंट’ लागू करावे, अन्यथा श्रद्धेची ही यात्रा लाखो भाविकांसाठी जीवघेणी ठरू शकते, असा इशारा सजग नागरिकांकडून दिला जात आहे.
