मुंबईच्या हवेवर आता पाच नव्या केंद्रांची नजर; २२ कोटींचा प्रकल्प

मुंबई : मुंबईतील वाढत्या वायुप्रदूषणावर लक्ष ठेवण्यासाठी बृहन्मुंबई महानगरपालिका शहरात पाच नवीन हवा गुणवत्ता निरीक्षण केंद्रे उभारणार आहे. मुलुंड, दादर, गोरेगाव, चर्नी रोड आणि सांताक्रूझ येथे ही स्वयंचलित केंद्रे उभारण्यात येणार असून, त्यासाठी २२ कोटी रुपये खर्च केले जाणार आहेत. पुढील सहा महिन्यांत ही केंद्रे कार्यान्वित करण्याचे नियोजन आहे.

या प्रकल्पामध्ये केंद्रांची उभारणी, संचालन आणि पाच वर्षांची देखभाल यांचा समावेश आहे. महापालिकेच्या वरिष्ठ अधिकाऱ्यांनी दिलेल्या माहितीनुसार, प्रस्तावित पाच केंद्रांपैकी दोन केंद्रे सध्या कार्यरत असलेल्या महापालिकेच्या केंद्रांच्या जागी उभारली जाणार आहेत. उर्वरित तीन केंद्रे अशा ठिकाणी असतील, जिथे पाच किलोमीटरच्या परिसरात सध्या हवा गुणवत्ता निरीक्षण केंद्र उपलब्ध नाही. दादर, चर्नी रोड आणि मुलुंड या भागांत सध्या अशी केंद्रे नाहीत.

मुंबईत सध्या महापालिका, महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळ आणि भारतीय उष्णकटिबंधीय हवामानशास्त्र संस्थेच्या देखरेखीखाली एकूण २९ हवा गुणवत्ता निरीक्षण केंद्रे कार्यरत आहेत. या केंद्रांमधून मिळणारी आकडेवारी केंद्रीय प्रदूषण नियंत्रण मंडळाच्या ‘समीर’ या राष्ट्रीय हवा गुणवत्ता निरीक्षण प्रणालीवर पाठवली जाते. नव्या केंद्रांमुळे शहरातील हवेच्या गुणवत्तेची नोंद अधिक व्यापक पातळीवर घेता येणार आहे.

नवीन केंद्रांची ठिकाणे केंद्रीय प्रदूषण नियंत्रण मंडळाच्या मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार निश्चित करण्यात आल्याचे महापालिका अधिकाऱ्यांनी स्पष्ट केले आहे. ही केंद्रे परिसरातील हवेच्या सर्वसाधारण गुणवत्तेचे मोजमाप करण्यासाठी उभारली जाणार आहेत. प्रत्येक स्वयंचलित केंद्रासाठी सुमारे ३०० ते ७०० चौरस फूट जागेची आवश्यकता आहे.

दरम्यान, ही सर्व केंद्रे उद्याने आणि मोकळ्या जागांमध्ये उभारण्याच्या नियोजनावर काही वातावरणशास्त्रज्ञांनी प्रश्न उपस्थित केले आहेत. झाडे आणि मोकळ्या परिसरामुळे हवेचा प्रवाह तसेच प्रदूषकांचे वितरण बदलू शकते. त्यामुळे दाट लोकवस्ती आणि वर्दळीच्या रस्त्यांवरील प्रदूषणाची तीव्रता या केंद्रांच्या नोंदीत पुरेशी प्रतिबिंबित होईल का, अशी शंका तज्ज्ञांनी व्यक्त केली आहे. त्यामुळे केंद्रांच्या ठिकाणांची निवड आणि त्यातून मिळणाऱ्या आकडेवारीची प्रतिनिधिकता महत्त्वाची ठरणार आहे.