भारतात दरवर्षी १ मे रोजी महाराष्ट्र दिन आणि गुजरात दिन साजरा केला जातो. यासोबतच १ मे रोजी आंतरराष्ट्रीय कामगार दिनही साजरा केला जातो. १९६० मध्ये महाराष्ट्र आणि गुजरातची स्वतंत्र राज्ये म्हणून स्थापना झाली. त्यापूर्वी मुंबई प्रांतात ही दोन्ही राज्ये होती. ही दोन राज्ये वेगळी झाली तेव्हा त्यांच्यात मुंबईबाबत वाद झाला. तो आजही काही प्रमाणात डोके वर काढत असतो.
मुंबई राज्यातून महाराष्ट्र आणि गुजरातच्या निर्मितीचा प्रस्ताव आला तेव्हा तत्कालीन पंतप्रधान जवाहरलाल नेहरू यांनी मुंबई हा स्वतंत्र केंद्रशासित प्रदेश बनवण्याचा सल्ला दिला होता. मुंबई देशाची आर्थिक राजधानी राहायची असेल तर हे करणे आवश्यक आहे, असा त्यांचा युक्तिवाद होता. पण पंडित नेहरूंना ते कामी आले नाही. देशाचे पहिले अर्थमंत्री आणि अर्थतज्ज्ञ चिंतामणी देशमुख यांनी याला कडाडून विरोध केला आणि या मुद्द्यावरून केंद्रीय मंत्रिमंडळाचा राजीनामा दिला.
नंतर मराठी माणसांनीही मुंबईसह महाराष्ट्राची मागणी केली. मुंबई फक्त महाराष्ट्राशीच जोडली गेली पाहिजे कारण तेथील बहुतांश लोक मराठी बोलतात, असे त्यांचे म्हणणे होते. या आंदोलनात १०५ हुतात्म्यांचे बळी तत्कालीन प्रांत सरकारने घेतले.
अखेर १ नोव्हेंबर १९५६ रोजी राज्य पुनर्रचना कायदा १९५६ अंतर्गत मुंबई महाराष्ट्राशी जोडण्यात आली. बॉम्बे पुनर्रचना कायदा १९६० नुसार, द्विभाषिक मुंबई राज्य मराठी भाषिक लोकांसाठी महाराष्ट्र आणि गुजराती भाषिक लोकांसाठी गुजरात अशा दोन स्वतंत्र राज्यांमध्ये विभागले गेले. हा कायदा १ मे १९६० रोजी आंतरराष्ट्रीय कामगार दिनाच्या दिवशी लागू झाला.
मुंबई, राज्याची राजधानी, भारताची आर्थिक राजधानी म्हणून ओळखली जाते आणि मोठ्या कॉर्पोरेट आणि वित्तीय संस्थांचे मुख्यालय आहे. महाराष्ट्रात अनेक मंदिरे, किल्ले, जुनी वास्तू आणि कला आहेत. येथील प्रत्येक किल्ला मराठा साम्राज्याच्या वैभवशाली इतिहासाची कहाणी सांगतो. महाराष्ट्रातील किल्ले लष्करी विजयाचे प्रतीक म्हणून ओळखले जातात. हे सर्व किल्ले छत्रपती शिवाजी महाराज यांच्याशी संबंधित आहेत. ते भारतीय इतिहासातील सर्वात शक्तिशाली आणि महान राजे होते. भारतीय राष्ट्रीय काँग्रेसचाही जन्म मुंबईत झाला. प्रथम लोकमान्य टिळक आणि नंतर महात्मा गांधी यांच्या मार्गदर्शनाखाली मुंबई आणि महाराष्ट्रातील इतर शहरांतील असंख्य नेत्यांनी काँग्रेस चळवळ पुढे नेली. गांधीजींनीही महाराष्ट्राला आपल्या चळवळीचे केंद्र बनवले आणि गांधी युगात वर्धा जिल्ह्यातील सेवाग्राम ही राष्ट्रवादी देशाची राजधानी होती.
भारताच्या पश्चिम भागात वसलेले, महाराष्ट्र हे क्षेत्रफळाच्या दृष्टीने भारतातील तिसरे आणि लोकसंख्येच्या दृष्टीने दुसरे मोठे राज्य आहे. २०११ पर्यंत एकूण ११२.४ दशलक्ष लोकसंख्येसह महाराष्ट्र ३, ०८,००० चौरस किमीमध्ये पसरलेला आहे. महाराष्ट्र,
गुजरात, मध्य प्रदेश, छत्तीसगड, आंध्र प्रदेश, कर्नाटक, गोवा आणि दादरा नगर हवेली सीमेने जोडलेले आहेत.
महाराष्ट्राची राजधानी मुंबई हे जगातील सहाव्या क्रमांकाचे महानगर आहे. मुंबई हे भारतातील सर्वात मोठे आणि सर्वाधिक लोकसंख्या असलेले शहर आहे. महाराष्ट्र भारताच्या पश्चिम किनारपट्टीवर स्थित आहे. हे भारतातील तिसरे सर्वात मोठे राज्य आहे, जे देशाच्या एकूण भौगोलिक क्षेत्राच्या सुमारे ९.४ टक्के पसरलेले आहे. हे राज्य ५ आंतरराष्ट्रीय आणि १३ देशांतर्गत विमानतळांसह सर्व प्रमुख बाजारपेठांशी चांगले जोडलेले आहे.
३.२४ लाख किमी पेक्षा जास्त लांबीचे रस्ते नेटवर्क आणि १७००० किमी (भारतातील ९ टक्क्यांहून अधिक रेल्वे मार्ग) राज्याचा ७२० किमीचा समुद्र किनारा आणि ५० बंदरे, भारतातील एकूण मालवाहू वाहतुकीच्या २० टक्क्यांहून अधिक सुविधा देतात.
