सांस्कृतिक राजधानी अशी ओळख असलेल्या पुण्यात सण-उत्सवांचा जल्लोष आता हळूहळू सुरू झाला आहे. मात्र, या आनंदात भर पडत आहे ती शहरातील वाढती बेशिस्त वाहतूक, रस्त्यांवर ठिकठिकाणी होणारी अनधिकृत बॅनर्सबाजी आणि त्यामुळे निर्माण होणाऱ्या नकोशा अडथळ्यांची! उत्सव कोणताही असो, प्रशासनाच्या नियमांना बगल देत शहराच्या मुख्य चौकांमध्ये आणि रस्त्यांवर अनधिकृतपणे झळकणारे बॅनर्स आणि त्यामुळे नागरिकांची होणारी गैरसोय हा आता पुणेकरांसाठी रोजचाच प्रश्न बनला आहे.
पुण्याच्या मध्यवर्ती भागातील लक्ष्मी रस्ता, बाजीराव रस्ता, फर्ग्युसन कॉलेज रस्ता आणि जंगली महाराज रस्ता यांसारख्या प्रमुख मार्गांवरील रस्ते आधीच अरुंद असून, त्यावर होणारी बेशिस्त आणि दुहेरी पार्किंगची समस्या वाहतूक कोंडीत भर घालत आहे. विशेष म्हणजे, या रस्त्यांवर पादचाऱ्यांसाठी चालण्यासाठी बनवलेले पदपथ आता अक्षरशः नावापुरतेच उरले आहेत. पदपथांवर फेरीवाले, अनधिकृत दुकाने आणि अवैध पार्किंगचे साम्राज्य पसरल्यामुळे पादचाऱ्यांसाठी चालण्याची कोणतीही सुरक्षित जागा उरलेली नाही. परिणामी, नागरिकांना थेट रस्त्यावरून चालावे लागते, ज्यामुळे अपघातांचा धोका मोठ्या प्रमाणावर वाढला आहे. यातच भर म्हणून, सण-उत्सवांच्या काळात रस्त्यांवर आणि पदपथांवर उभारले जाणारे मंडप, स्टेज किंवा स्वागत कमानींमुळे ही समस्या आणखी बिकट होते. प्रशासनाच्या या अनास्थेमुळे आणि अतिक्रमण करणाऱ्यांवरील कारवाईच्या फोलपणामुळे पुणेकरांना रोजच नकोशा त्रासाचा सामना करावा लागत आहे.
सण-उत्सवांचे वातावरण असो वा राजकीय नेत्यांचे वाढदिवस, पुण्याच्या संपूर्ण शहरात विनापरवाना फ्लेक्स आणि बॅनर्सचे जाळे पसरवण्याची जणू स्पर्धाच लागते. विशेष बाब म्हणजे, या अनधिकृत बॅनर्समुळे चौकांमधील महत्त्वाचे ट्रॅफिक सिग्नल, दिशादर्शक फलक आणि पथदिवे पूर्णपणे झाकले जातात, ज्यामुळे वाहनचालकांची दिशाभूल होऊन अपघातांचा धोका मोठ्या प्रमाणावर वाढतो. उच्च न्यायालयाचे स्पष्ट आदेश आणि पुणे महानगरपालिकेचे निर्बंध असतानाही, स्थानिक राजकारणाचा दबाव आणि वरदहस्त यामुळे अशा अनधिकृत बॅनर्सवर कोणतीही ठोस कारवाई होताना दिसत नाही. प्रशासनाची ही हतबलता आणि नियमबाह्य बॅनर्सबाजीमुळे सांस्कृतिक राजधानी म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या पुण्याचे सौंदर्य तर मलीन होतच आहे, शिवाय सर्वसामान्य नागरिकांच्या सुरक्षेचा प्रश्नही ऐरणीवर आला आहे.
शहरातील सार्वजनिक वाहतूक व्यवस्था अधिक सक्षम, अद्ययावत आणि वेळेवर उपलब्ध होत नसल्यामुळे त्रस्त झालेले नागरिक नाइलाजाने मोठ्या प्रमाणावर वैयक्तिक वाहनांचा (कार व दुचाकी) वापर करत आहेत, ज्यामुळे रस्त्यांवर वाहनांची प्रचंड गर्दी होत आहे. त्यातच गेल्या काही वर्षांत शहरात ठिकठिकाणी सुरू असलेली मेट्रोची कामे, उड्डाणपुलांचे निर्माण कार्य आणि खड्ड्यांचे साम्राज्य यामुळे आधीच अरुंद झालेले रस्ते आणखीनच संकुचित झाले आहेत. यात भर म्हणून, सण-उत्सवांच्या काळात रस्त्यांवर उसळणारी जनसागर गर्दी आणि प्रशासनाचे नियोजनशून्य धोरण यामुळे पुण्याच्या वाहतूक व्यवस्थेचे तीन तेरा वाजले आहेत. परिणामी, दररोज घराबाहेर पडणाऱ्या चाकरमान्यांना आणि सामान्य नागरिकांना तासनतास नकोशा वाहतूककोंडीचा सामना करावा लागत असून, या बिकट परिस्थितीवर वेळीच अंकुश न ठेवल्यास आगामी काळात पुण्यातील वाहतूक व्यवस्था पूर्णपणे कोलमडण्याची भीती निर्माण झाली आहे.
पुण्यात गेल्या काही वर्षांत चुकीच्या दिशेने (रॉंग साईड) गाड्या चालवणे हा अत्यंत गंभीर, जीवघेणा आणि नित्याचाच प्रकार बनला आहे. थोड्या अंतराच्या शॉर्टकटसाठी किंवा वेळेच्या बचतीसाठी वाहनचालक सर्रास नो-एंट्री आणि चुकीच्या दिशेने वाहने दामटतात, ज्यामुळे निष्पाप नागरिकांच्या जीवाला सतत धोका निर्माण होत आहे. यातच भर म्हणून, सण-उत्सवांच्या काळात वाहतूक नियंत्रणाची संपूर्ण मदार असलेल्या पोलीस यंत्रणेवर आधीच प्रचंड ताण असतो. मात्र, असे असतानाही अनेकदा राजकीय दबाव आणि वरदहस्त यामुळे वाहतूक नियम मोडणाऱ्यांवर हवी तशी कठोर दंडात्मक कारवाई करण्यात पोलिसांच्या हाताला बंधने येतात. कारवाईच्या या अनिच्छेमुळे आणि यंत्रणेच्या हतबलतेमुळे नियमबाह्य वाहन चालवणाऱ्यांची प्रवृत्ती बळावत असून, त्याचा नाहक त्रास सामान्य आणि शिस्तप्रिय पुणेकरांना सहन करावा लागत आहे.
केवळ प्रशासनाला किंवा वाहतूक पोलिसांना दोष देऊन पुण्याच्या वाहतूक आणि बॅनर्सबाजीच्या समस्या सुटणार नाहीत, तर यासाठी पुणेकरांनी स्वतःहून शिस्त पाळण्याची गरज आहे. सण-उत्सवांच्या काळात पारंपरिक कागदी किंवा डिजिटल फ्लेक्स बॅनर्सऐवजी डिजिटल माध्यमातून शुभेच्छा देण्याची आधुनिक संस्कृती आता पुणेकरांनी रुजवणे काळाची गरज आहे. यामुळे शहराचे सौंदर्य टिकून राहण्यास मदत होईल. तसेच, गणेशोत्सव किंवा इतर सार्वजनिक मिरवणुकांदरम्यान वाहतुकीची कोंडी होऊ नये म्हणून वाहतूक पोलिसांनी आखून दिलेल्या पर्यायी मार्गांचे आणि नियमांचे नागरिकांनी काटेकोर पालन केले पाहिजे.
“सण-उत्सवांचा आनंद प्रत्येकाने घ्यायला हवा, पण तो आनंद साजरा करताना इतरांना त्रास होणार नाही याचीही भान राखले पाहिजे,” ही भावना प्रत्येकाने अंगीकारल्यास आणि प्रशासन व नागरिकांनी एकत्र येऊन समन्वय साधल्यास, आपली सांस्कृतिक राजधानी अधिक शिस्तप्रिय, सुंदर आणि सुरक्षित बनू शकेल यात शंका नाही!
